Het echte leven
De Maand van de Filosofie 2011 is gewijd aan 'Het echte leven'. Echt is goed. We willen écht eten, echte leiders, echte liefde, echt contact. Maar wat zegt dat verlangen naar echtheid over ons?
Is authenticiteit een overspannen en modieus ideaal of is het juist een van de meest krachtige, morele inspiratiebronnen van dit moment? In deze Filosofiemaand worden verschillende activiteiten rond het thema georganiseerd. Bibliotheek Utrecht sluit op 21 april aan met de filosofielezing door Joachim Duyndam, hoogleraar filosofie aan de Universiteit voor Humanistiek.
Zie ook:
Fictie
De laatste roman van de Australiër Murray Bill (1941), bekend o.m. door de roman 'Eucalyptus', draait om een selfmade filosoof, Wesley Antill. Na een verblijf in Sydney en Europa is hij veertien jaar lang in een schuur aan zijn grote werk bezig geweest, gesteund door broer en zus die de ouderlijke schapenfokkerij voortzetten. Omdat hij in zijn testament om een uitgave gevraagd heeft, begint een beroepsfilosofe uit Sydney alle papier te sorteren, voor een deel een reisdagboek. De betrekkingen tussen de diverse personages blijven vaag.
Waarschuwing - Kellerman, Jesse
Tiendejaars Harvard filosofiestudent Joseph Geist die zijn proefschrift maar niet afkrijgt en wiens studiebeurzen en universitaire bijbaantjes definitief zijn opgedroogd, wordt door zijn vriendin samen met zijn halve buste van Nietzsche op straat gezet. Na een tijdje van de ene logeerbedbank naar de ander te zijn verhuisd, beseft hij dat er iets moet gebeuren. Hij reageert op een advertentie in de krant waarin een ‘gesprekspartner' wordt gevraagd en leert zo een oude dame kennen die zelf ooit in Wenen ook filosofie heeft gestudeerd en alleen in een groot oud herenhuis woont. De twee kunnen het zo goed met elkaar vinden dat Geist bij haar in huis trekt. Alles gaat goed tot het akelige neefje van de oude dame opeens op de stoep staat. De sfeer in huis verandert en de gebeurtenissen nemen een onverwachte, gruwelijke wending.
Nachttrein naar Lissabon - Mercier, Pascal
In deze diep-filosofische roman breekt een Zwitserse leraar radicaal met zijn leven. Door een toevallige ontmoeting op straat laat hij alles voor wat het is. Hij stuit op een boek over een overleden Portugese arts en raakt volledig in de ban van diens overrompelende en diepzinnige gedachten. Hij neemt de nachttrein naar Lissabon, spoort nabestaanden en vrienden van de auteur op en probeert diens leven te ontraadselen. Langzaam ontplooit zich een panorama, waarin het verzet tegen de dictator Salazar een grote rol speelt. De buitengewoon getalenteerde en zelfbewuste arts vraagt zich voortdurend af, wat waar en echt is en of het waard is ervoor te leven. Hierdoor wordt de Zwitserse leraar -en niet minder de lezer- geconfronteerd met de laatste levensvragen en met zichzelf. Al lezende ontkomt men er niet aan, antwoorden te willen krijgen of geven.
Zou je denken? : een vrolijke kijk op de filosofie - Eyre, Lucy
Een inleiding tot de filosofie in romanvorm. Het verhaal, dat is gesitueerd in een soort filosofisch hiernamaals, De Ideeënwereld, gaat over een weddenschap tussen de optimist Socrates en de pessimist Wittgenstein over de waarde van filosofie voor het dagelijks leven. Als proefpersoon wordt de argeloze scholier Ben naar de filosofenwereld gehaald en in aanraking gebracht met discussies over vragen als: hebben we een vrije wil? Is geluk leerbaar? Bestaan platoonse vormen? Kunnen dieren denken? Enzovoorts. Uiteraard is het Socrates die wint.
De wereld van Sofie : roman over de geschiedenis van de - Gaarder, Jostein
Op de eerste pagina's van deze 'roman' ontvangt Sofie, de 15-jarige hoofdpersoon, een geheimzinnig briefje van een filosoof. Het blijkt het begin van een uitgebreide en speciaal voor haar ontworpen filosofiecursus. Met Sofie neemt de lezer de chronologisch vertelde geschiedenis van de filosofie door, waarbij vooral in het begin het verhaal als kapstok dient voor de filosofielessen. Later wordt het verhaal zelf belangrijker, en dat verklaart misschien waarom een aantal belangrijke negentiende- en twintigste-eeuwse filosofen (o.a. Schopenhauer, Nietzsche, Wittgenstein, Heidegger) niet of nauwelijks worden genoemd. Maar al met al is het een origineel boek, dat menig jeugdig lezer met een sluimerende belangstelling voor filosofie zal aanspreken. Niet alleen door de kennismaking met de geschiedenis van de filosofie, maar vooral doordat het filosoferen zelf als iets spannends wordt voorgesteld: de worsteling met tegenstrijdige ideeën of vragen zonder antwoord vormt het middelpunt van Sofies geestelijke avonturen.
De romantische school: sex, winkelen en de roman - De Botton, Alain
Een Engelse vrouw is op haar vierentwintigste zo teleurgesteld in relaties, dat ze voortaan alleen wil blijven. Ze is echter erg romantisch, waardoor ze na korte tijd toch weer in een relatie belandt, deze keer met een aantrekkelijke jonge bankier. Het duurt niet lang voor ze merkt dat hij egocentrisch en oppervlakkig is, al wil ze dit niet toegeven. Hoe succesvol ze ook in haar eigen werk is, ze blijft wachten op zijn goedkeuring en belangstelling, die niet komen. Pas na een onverwachte ontmoeting kan ze hem zien zoals hij is en afscheid nemen. De tweede roman van de Engelse schrijver (1969).
Non Fictie
Actuele filosofie : een dispuut - Badiou, Alain
In de reeks 'Filosofie in dialoog' worden steeds twee denkers met elkaar geconfronteerd. In dit deel betreft dat de Parijse filosoof Alain Badiou en de Sloveense filosoof Slavoj Žižek. In 2004 voerden zij in Wenen een openbare discussie met elkaar, op uitnodiging van het Franse Cultuurinstituut. Dit boek bevat de tekst van hun beider toespraak en een weergave van de discussie achteraf. Thema: de rol van de filosoof in het actuele maatschappelijke en politieke debat. Beiden zijn van mening, zij het elk vanuit hun eigen invalshoek, dat de filosoof hier duidelijk een taak heeft, met name omdat hij als geen ander in staat is om problemen te onderkennen en onder woorden te brengen.
Word zelf filosoof - Bransen, Jan
De schrijver, hoogleraar in Nijmegen, bereikt drie dingen tegelijk. Hij legt uit welke specifieke instrumenten de filosoof gebruikt. Hij geeft concrete voorbeelden van dat gebruik, met frappante eye-openers als resultaat. En hij geeft met zijn voorbeelden een indringende visie op de problemen van mens en samenleving. De voorbeelden zijn actueel: ze gaan over Paul de Leeuw en minister Rouvoet, over hufters en het elektronisch kinddossier, over opvoeden, vrijheid en integratie.
Antihandboek voor de filosofie : tegendraadse lessen in de geest - Onfray, Michel
Deel uit de serie 'Levende filosofie' (eigentijdse filosofie voor een breed publiek) van de Franse leraar filosofie Onfray (1959), die les geeft op een middelbare school en die eerder over levenskunst en hedonisme schreef. Hij publiceerde onder andere 'De kunst van het genieten', 'Theorie van het verliefde lichaam' en 'Levenskunst' (Prix Médicis de l'Essai 1993). Dit antihandboek is speciaal geschreven voor zijn leerlingen. Op een luchtige en ironische toon legt hij klassieke filosofische onderwerpen zoals natuur, kunst, techniek, vrijheid, recht, geschiedenis, bewustzijn, rede en waarheid uit. Hij gebruikt daarbij eigentijdse voorbeelden die bij jongeren aansluiten, zoals mobiele telefoons, hasjiesj, uitgaan, masturbatie, eindexamen en het schoolreglement. Dit handboek, dat ook gebruikt kan worden als lesboek in de hogere klassen van havo en vwo, is op een subjectieve, kritische, alternatieve en anarchistische wijze samengesteld door een rebelse auteur met het doel jongeren op een kritische wijze te leren nadenken over levensvragen.
Filosofie voor een betere wereld - Berg, Floris van den
In dit boek tracht filosoof Floris van den Berg (Universiteit Utrecht) vanuit een gevoel van verontwaardiging een 'filosofie voor een betere wereld' te ontwikkelen. Daarvoor ontwerpt hij aan de hand van enkele concrete gedachte-experimenten een ethisch stelsel dat hij zelf 'universeel subjectivisme' noemt en dat gebaseerd is op John Rawls' rechtvaardigheidstheorie en Peter Singers utilitarisme. Als liberale vrijdenker gelooft de auteur dat iedereens vrijheden slechts beperkt worden door die van de anderen (die hij overigens uitbreidt tot toekomstige generaties en dieren). In die gedachtegang rijdt hij zichzelf meer dan eens klem. Zo maakt hij brandhout van religies en beperkt hij zijn pleidooi voor empathie en openheid sterk tot wie zijn overtuigingen en ideeën deelt.
Dvd
La petite Jérusalem - Albou, Karin
Eerste lange speelfilm van Karin Albou, een Frans-joodse cineaste van Tunesische afkomst. Hoofdpersoon is Laura (Fanny Valette), een achttienjarige studente uit een joods-orthodoxe familie. Ze woont met haar moeder, zus, zwager en hun vier kinderen in 'Klein Jeruzalem', een armoedige buitenwijk van Parijs waar veel joden wonen, vaak immigranten uit Noord-Afrika. Ze studeert filosofie en heeft moeite deze nieuwe ideeën te combineren met haar orthodox-joodse leven. Bovendien wordt ze verliefd op een moslim. Ook haar zus (Elsa Zylberstein), overtuigd orthodox, heeft moeite haar leven op orde te krijgen.
Mr. Nobody - Van Dormael, Jaco
'Mr. Nobody' is de derde speelfilm (2009) van de Belg Jaco Van Dormael, na 'Toto le héros' (1992) en 'Le huitième jour' (1996). In 2092 kijkt Nemo (Jared Leto), 117 jaar en de laatste sterfelijke mens, terug op zijn leven. Als kind moest hij na de scheiding van zijn ouders kiezen voor wonen bij zijn vader of bij zijn moeder. Het maken van de juiste keuzes en de rol van het toeval houden hem zijn hele leven bezig. De film combineert romantiek, sciencefiction, filosofie en wetenschap.
13 conversations - Sprecher, Jill
Een Amerikaanse speelfilm uit 2001 van Jill Sprecher met onder meer Matthew McConaughey, John Turturro en Amy Irving. We volgen het leven van een aantal personages in New York, waaronder een advocaat, een schoonmaakster en een leraar en de mensen om hen heen. Deze mensen streven allemaal naar geluk, maar het lot beslist vaak anders. De film is geïnspireerd op het werk van de filosoof Bertrand Russel.
Sites
De voornaamste activiteiten in het kader van de Maand van de filosofie.
Filosoof Hans Achterhuis (1942) is vanaf vandaag de eerste Denker des Vaderlands. Deze nieuwe eretitel is een initiatief van Filosofie Magazine, Stichting Maand van de Filosofie in samenwerking met Trouw. Doel van het initiatief is om de media te verrijken met een filosofisch zwaargewicht, die de hectiek van het nieuws in een groter verband kan plaatsen. Dat is ook de betekenis van een klassiek gezegde: primum vivere, deinde philosophari: eerst leven, daarna filosoferen.
Website van het Filosofie Magazine met artikelen, blogs, dossiers enz. over filosofie in verleden en heden.
Suggesties voor leerkrachten in het basisonderwijs over filosoferen met kinderen.
